Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, με τον πρώτο επίσημο εορτασμό να καταγράφεται το 1909.

Τι έχει γίνει από τότε ?

Ας ξεκινήσω με τα λόγια του Γ.Γ. των Ηνωμένων Εθνών, Antonio Guteres ότι «θα χρειαστούν σχεδόν τρεις αιώνες για να επιτευχθεί η ισότητα των φύλων», κάνοντας λόγο για την αντεπίθεση της πατριαρχίας στη σύγχρονη εποχή τόσο στην ανατολή όσο και στη δύση.

Αναφορά, στην ανδρική κυριαρχία και στις σχέσεις εξουσίας μέσα από τις οποίες ο άνδρας κυριαρχεί στη γυναίκα, με την τελευταία να ορίζεται ως μητέρα, σύζυγος, ερωμένη, οικιακή εργάτρια, σήμερα εργαζόμενη αλλά και καταναλώτρια, μια σχέση που ο Max Weber αποκαλεί σχέση κυριαρχίας και υποτέλειας, με τον όρο να γίνεται κοινωνός από τον ίδιο έως τη Virginia Woolf, τη Vera Brittain, την Kate Millett, τη Simone de Beauvoir.

Σε αυτό το σημείο θα μου επιτρέψετε μια ιδιαίτερη αναφορά στη Simone de Beauvoir  την ακτιβίστρια, τη συγγραφέα, τη φεμινίστρια που μέσα από το πνευματικό της έργο, το «Δεύτερο Φύλο» προτάσσει το περίφημο «γυναίκα δεν γεννιέσαι αλλά γίνεσαι», θέλοντας να τονίσει την κοινωνική κατασκευή του φύλου, ένα πόνημα που με την έκδοση του προστέθηκε στη μαύρη βίβλο με τα απαγορευμένα αναγνώσματα του Βατικανού.

Η ανδρική κυριαρχία-εξουσία αναπαράγεται μέσα από κοινωνικούς δεσμούς όπως είναι ο γάμος και η οικογένεια. Για τον γάμο, ο Engels, το 1845, μέσα από το έργο του «Καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» θα αναφέρει ότι «αποτελεί κοινωνικό θεσμό που δεν έχει να κάνει με την αγάπη, αλλά βασίζεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία», αναφέροντας πως η  αρμονική συνύπαρξη του άντρα και της γυναίκας κλονίστηκε αφενός με την ανάπτυξη των κυνηγετικών και πολεμικών μεθόδων, γεγονός που έδωσε στον άντρα τη δυνατότητα να υποτάξει τη γυναίκα, αφετέρου με την αρχή της ατομικής ιδιοκτησίας. Για την οικογένεια, η Millett, χρόνια αργότερα θα γράψει πως αποτελεί μια πατριαρχική μονάδα μέσα σε ένα πατριαρχικό σύνολο που λειτουργεί ώστε να κοινωνικοποιεί τα παιδιά σε διαφορετικό κατά φύλο ρόλο, χαρακτήρα και κύρος και να διατηρεί τις γυναίκες σε κατάσταση υποτέλειας, που υπενθυμίζω, οι σημερινοί ανά τον κόσμο συντηρητικοί, προσπαθούν να επαναφέρουν, ότι ο ρόλος δηλαδή της γυναίκας είναι μόνο ο ιδιωτικός βίος, η γέννηση και η ανατροφή των παιδιών της με τα πατριαρχικά πάντα πρότυπα και η ενασχόληση με τα οίκου της, δίχως κανένα έλεγχο στο δικό της σώμα.

Για να αποκρυσταλλώσουμε όσα έχω αναφέρει έως τώρα πρέπει να πορευτούμε πίσω στον ιστορικό χρόνο, στις 8 Μαρτίου του 1857 όταν οι εργάτριες της κλωστοϋφαντουργίας στη Νέα Υόρκη βγήκαν στους δρόμους σε μια μεγάλη διαδήλωση, διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας. Παρά τη βίαιη καταστολή από την πλευρά της αστυνομίας, οι γυναίκες που συμμετείχαν στη διαδήλωση κατόρθωσαν να οργανώσουν το πρώτο εργατικό σωματείο γυναικών με στόχο τη χειραφέτησή τους.

Από τότε κύλισε πολύ νερό στο αυλάκι.

Από τις Σουφραζέτες που διεκδίκησαν το δικαίωμα στην εργασία, στη συμμετοχή στις εκλογικές διαδικασίες και φυσικά στην εκπαίδευση έως τις γυναίκες που αρθρώνουν την αμφισβήτησή τους στην πατριαρχική κοινωνία. Με αφορμή τη σεξουαλική επανάσταση, στην ατζέντα εντάσσονται αιτήματα που αφορούν στη σχέση των δύο φύλων, τον γάμο, το δικαίωμα στην αντισύλληψη και την άμβλωση καθώς και την αυτοδιάθεση του σώματός τους, αλλά και ζητήματα που αφορούν στην ενδοοικογενειακή βία, τη σεξουαλική παρενόχληση στον ιδιωτικό και δημόσιο βίο, τους βιασμούς, τις ρατσιστικές επιθέσεις εναντίον μαύρων και άλλων εθνοτήτων γυναικών, καθώς και το δικαίωμα της αναπαραγωγής των μονογονεϊκών οικογενειών, μέχρι και σήμερα, τον 21ο αιώνα, με το κίνημα #MeToo που κάνει αναφορά στην έμφυλη παρενόχληση, αλλά και ζητήματα προτύπων ομορφιάς από την αντίστοιχη βιομηχανία, αντιμετώπισης του γυναικείου σώματος από την ποπ κουλτούρα, αλλά και ταξικά ζητήματα όπως είναι ο αποκλεισμός των γυναικών από θέσεις ευθύνης και την ανισότητα στις αμοιβές, κυρίως στον ιδιωτικό τομέα. Όλα αυτά που μόλις τώρα ανέφερα επανατοποθετούν ψηλά στην ιεραρχία των διεκδικήσεων τις εργασιακές, εκπαιδευτικές και μισθολογικές διακρίσεις με βάση το φύλο, καθώς και την υπενθύμιση προς όλες και όλους μας ότι ο αγώνας των γυναικών δεν έχει ακόμη δικαιωθεί.

 Δύο λόγια για την εργασιακή θέση της γυναίκας στον ιδιωτικό τομέα.

Η σχέση της γυναίκας με την εργασία διακρίνεται σε εκείνη του ιδιωτικού και σε εκείνη του δημόσιου τομέα. Στον ιδιωτικό, οι αδικίες, οι ανισότητες και οι διακρίσεις συνεχίζονται δίχως καμία θεσμική ρύθμιση ή συντονισμένη δράση από την πλευρά του κράτους για την εξάλειψή τους. Η Ελλάδα κατατάσσεται τα τελευταία χρόνια, σταθερά στην τελευταία θέση του Ευρωπαϊκού Δείκτη για την Ισότητα των Φύλων, με μέσο όρο βαθμολογίας 51,2/100, σε αντιδιαστολή προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 67,4/100, ενώ σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το 67% των γυναικών έχει βιώσει διακρίσεις στον εργασιακό χώρο λόγω φύλου, με την ανεργία των γυναικών να είναι σε υψηλότερη θέση από εκείνη των ανδρών.

Οι δείκτες της Eurostat, επιβεβαιώνουν τα παραπάνω καθώς στην Ελλάδα μόνο το 66,7% των γυναικών συμμετέχει στο εργατικό δυναμικό, όταν ο μέσος όρος της Ευρώπης είναι 74% (το ποσοστό για τους άνδρες είναι 83,8%, με τον μέσο όρο των χωρών της Ευρώπης να είναι 84,7%). Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εurostat, το 28% των εργαζόμενων γυναικών εργάζεται υπό καθεστώς μερικής απασχόλησης έναντι μόλις 8% των εργαζόμενων ανδρών. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά πως το χάσμα στις αμοιβές μεταξύ των δύο φύλων είναι μεγαλύτερο από ποτέ. Τέλος, μιλώντας σε εκδήλωση που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Ελλάδος (ΣΒΕ), ο Πλάτων Τήνιος, καθηγητής στο Τμήμα Στατιστικής και Ασφαλιστικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, υποστήριξε πως «οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών παίρνουν ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις όταν βγαίνουν στη σύνταξη. Ουσιαστικά, σε ό,τι αφορά το εισόδημα, επιστρέφουν στα επίπεδα του 1930, καθώς το χάσμα στις αμοιβές μεγεθύνεται λόγω δομικών ανισοτήτων». Η ετήσια έκθεση της OXFAM για την απλήρωτη και ανασφάλιστη γυναικεία εργασία στον κόσμο, κάνει λόγο ΠΡΟΣΕΞΤΕ για 12,5 δισεκατομμύρια ώρες εργασίας κάθε ημέρα υπό άθλιες συνθήκες!

Στον δημόσιο τομέα τώρα, το σύγχρονο κράτος καλείται να δημιουργήσει ένα ουδέτερο έμφυλο υποκείμενο, με το ίδιο να εφαρμόζει πολιτικές ισότητας δίνοντας έμφαση στην κοινή ιδιότητα του πολίτη και όχι στο φύλο. Το κράτος δηλαδή στέκεται αρωγός στις προσπάθειες για τη γυναικεία χειραφέτηση, παρά τις φωνές εκείνες που καταγγέλλουν ότι το κράτος είναι εξ’ ορισμού πατριαρχικό, οποιοδήποτε ενδιαφέρον είναι προσχηματικό και ότι οι σύγχρονες κρατικές πολιτικές υπέρ των γυναικών εκσυγχρονίζουν και δεν ανατρέπουν την κυριαρχία, προτάσσοντας ότι η προτεινόμενη οικουμενικότητα τις εντάσσει σε μια ενιαία ουδέτερη όπως αναφέρθηκε κατηγορία, αποκρύπτοντας τη διαφορετική φύση των δύο φύλων, με αποτέλεσμα να ενισχύει την έμφυλη κυριαρχία των ανδρών έναντι των γυναικών.

Στον δημόσιο τομέα η κατάσταση είναι εμφανώς καλύτερη λόγω του προστατευτισμού των εργαζομένων γυναικών από τις διαρθρωτικές αλλαγές των εκάστοτε κυβερνητικών πολιτικών σύμφωνα με τη συνταγματικά κατοχυρωμένη μονιμότητα της απασχόλησής τους, καθώς και τη σταθερότητα των όρων εργασίας των γυναικών. Παρόλα αυτά, η οικονομική κρίση και οι δημοσιονομικές πολιτικές που προτάθηκαν και τελικά εφαρμόστηκαν σχετικά με τη δημόσια διοίκηση στόχευσαν και τελικά πέτυχαν, τη συρρίκνωση του δημόσιου τομέα και τη συμπίεση των μισθολογικών δαπανών του προσωπικού του με αποτέλεσμα τόσο τη δυσμενή ανατροπή των απολαβών του όσο και την αποδιάρθρωση της εξισορρόπησης επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Πιο συγκεκριμένα, θεσπίστηκαν μέτρα που αφορούσαν στη μείωση του προσωπικού, τις μετακινήσεις των υπαλλήλων, θυμάστε… εφεδρεία, διαθεσιμότητα, κινητικότητα, την οριζόντια περικοπή και το πάγωμα των μισθών, τη μείωση ή κατάργηση επιδομάτων, τις περικοπές στις συντάξεις και τα εφάπαξ, καθώς και την αύξηση των συνταξιοδοτικών ορίων ηλικίας.

Οι περικοπές στους μισθούς και το προσωπικό έχουν επιβαρύνει το ήδη χαμηλό δημοσιοϋπαλληλικό εισόδημα και τη δυνατότητα πρόσβασης των υπαλλήλων σε διαθέσιμες, ποιοτικές και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες παιδικής φροντίδας και φροντίδας των εξαρτημένων μελών της οικογένειάς τους. Συγχρόνως έχουν αυξηθεί και οι απαιτήσεις της δουλειάς τους, με όρους εντατικοποίησης της εργασίας, αφού το μειωμένο προσωπικό, με μειωμένες αποδοχές και επαγγελματικές προοπτικές, καλείται να παρέχει σε περισσότερους πολίτες τις ίδιες ή και καλύτερες υπηρεσίες, στον ίδιο ή και μικρότερο χρόνο.

Κλείνοντας, παρά τις αλματώδεις προόδους που έχουν επιτευχθεί χάρη στους αγώνες των γυναικών που συμμετείχαν στα φεμινιστικά κινήματα και τον ενεργό συνδικαλισμό, παρά τα υλικά και πολιτιστικά αιτήματα που εγείρονται ανά εποχή, παραμένει σε περίοπτη θέση η επιδείνωση των συνθηκών εργασίας και βιοτικού επιπέδου, η σωματική και ψυχική υγεία κυρίως των γυναικών εκείνων που ανήκουν στα «ασθενέστερα» κοινωνικά στρώματα, αλλά και οι κοινωνικές συνέπειες εξαιτίας του φύλου. Την ίδια στιγμή, η ώσμωση κράτους και επιχειρηματικής ελίτ, προτάσσει τη μείωση ως και την κατάργηση δημόσιων δαπανών που αφορούν στην κοινωνική πρόνοια με αποτέλεσμα να επιβαρύνεται περισσότερο η οικογένεια και δη η γυναίκα που έχει μια περίοπτη θέση σ΄ αυτήν.

Το επιχειρείν προτάσει περισσότερη ατομικότητα στην αντιμετώπιση των γυναικείων ζητημάτων, μια γυναίκα δούλα του χρόνου και του χώρου της εργασίας με το ψευδεπίγραφο «γυναίκα σε ισχύ».

Το αίτημα και η ανάγκη για περισσότερη συλλογική δράση παραμένει δυνατό. Το ζητούμενο είναι η επανεξέταση του ρόλου μας ως γυναίκες από εμάς τις ίδιες, σε μια κοινωνία που μας καταπιέζει συνεχώς και απρόσκλητα με πολλαπλούς τρόπους και αναφορές, ανιχνεύοντας τρόπους διαφυγής από αυτά που συνεχίζουν να μας επιβάλλουν, είτε αυτά αφορούν διακρίσεις σε βάρους μας, είτε την άσκηση βίας, είτε τη διαχείριση του σώματός μας. Οι εκφράσεις «κάνε κανένα παιδί» είναι δείγμα της πατριαρχικής νοοτροπίας που έχει διαποτίσει όλο το κοινωνικό φάσμα, ακόμα και μέσα στη βουλή.

Επιτέλους, όχι απλώς να αισθανθούμε ελεύθερες μέσα από νομικά μέτρα, αλλά να είμαστε πραγματικά ελεύθερες.