«Η χώρα δεν είναι μη διακυβερνήσιμη επειδή λείπουν οι θεσμοί  αλλά γιατί χάνεται η συλλογική της βούληση». Σκέψεις με αφορμή την ομιλία του Ευάγγελου Βενιζέλου και τις νέες κυβερνητικές προβλέψεις.

Η δημόσια συζήτηση τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του Τάσου Γιαννίτση και την τοποθέτηση του Ευάγγελου Βενιζέλου, ενός πολιτικού που λείπει απο το κοινοβούλιο, λειτούργησε σαν ένα απαραίτητο reality check. Σε μια χώρα όπου συχνά συζητάμε για «αναπτυξιακά άλματα», τα επίσημα στοιχεία για τον δημοσιονομικό σχεδιασμό 2026–2029 μας προσγειώνουν απότομα: 

χαμηλότερη ανάπτυξη κάθε χρόνο, 

μείωση ιδιωτικής κατανάλωσης, 

κατάρρευση επενδύσεων μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης και 

μια κοινωνία που μικραίνει κυριολεκτικά.

Αυτή η δυναμική δεν είναι συγκυριακή. Είναι δομική. Και δεν διορθώνεται με επικοινωνία. Θέλει ωριμότητα, συνεννόηση και στρατηγική που ξεπερνά κυβερνητικές θητείες.

Η χώρα μικραίνει  και αυτό δεν είναι σχήμα λόγου

Η πιο σκληρή διαπίστωση δεν είναι τα νούμερα, αλλά οι άνθρωποι πίσω από αυτά.

Χιλιάδες νέοι, σπουδασμένοι με δημόσιους πόρους, χτίζουν τη ζωή τους στο εξωτερικό. Δεν σκέφτονται να γυρίσουν. Δουλεύουν, δημιουργούν οικογένειες, ριζώνουν σε άλλες χώρες. Η Ελλάδα πληρώνει για την εκπαίδευσή τους και άλλες οικονομίες καρπώνονται την παραγωγικότητά τους.

Την ίδια στιγμή, η περιφέρεια αδειάζει.

Κοινότητες γερνούν, σχολεία κλείνουν, υπηρεσίες λειτουργούν με οριακό προσωπικό, και ο τοπικός ιστός χάνει κρίσιμες μάζες που ποτέ δεν επιστρέφουν.

Όταν μια χώρα μειώνεται πληθυσμιακά, η ανάπτυξή της έχει φυσικό «ταβάνι». Και όπως είπε ο Βενιζέλος, ρυθμοί γύρω στο 1% μπορεί να θεωρηθούν σχεδόν επιτυχία. Όχι επειδή δεν μπορούμε περισσότερα, αλλά επειδή δεν έχουμε ποιοι να τα παράγουν.

Το παραγωγικό μοντέλο δεν μπορεί να στηρίζεται σε έκτακτα ταμεία

Ο μεσοπρόθεσμος προγραμματισμός δείχνει κάτι απλό και ανησυχητικό:

χωρίς το Ταμείο Ανάκαμψης, οι επενδύσεις κατεβαίνουν από +10% σε κάτω από 1%.

Αυτό δεν είναι «εξέλιξη». Είναι τοίχος.

Και όσοι εργάζονται στη δημόσια διοίκηση το ξέρουν καλά: όταν τελειώνουν οι εξωτερικές ροές, οι μεταρρυθμίσεις μένουν στη μέση, οι υποδομές σταματούν, οι στόχοι μεταφέρονται σε άλλη δεκαετία.

Η πολιτική διακυβέρνηση υπάρχει. Η κοινωνική δεν έχει κλειδώσει.

Η φράση «η χώρα είναι μη διακυβερνήσιμη» δεν αφορά το Σύνταγμα, τις εκλογές ή τους θεσμούς. Αφορά την κοινωνική ετοιμότητα.

Για να λειτουργήσει ένα σύγχρονο κράτος χρειάζεται:

– κοινωνική συναίνεση,

– κουλτούρα συνεργασιών,

– παραγωγικό πληθυσμό,

– και ένα κοινό αφήγημα για το μέλλον.

Σήμερα, τίποτα από αυτά δεν είναι δεδομένο.

Πού πάμε από εδώ;

Η Ελλάδα χρειάζεται έναν νέο τρόπο συζήτησης. Όχι θορυβώδη, όχι επιφανειακό, όχι φοβικό απέναντι στην αλήθεια.

Χρειάζεται στρατηγική που να συνδυάζει:

 δημογραφική πολιτική που δεν περιορίζεται σε επιδόματα,

 μεταναστευτική πολιτική με κανόνες και στόχο την ενίσχυση του εργατικού δυναμικού,

 επενδύσεις που δεν εξαρτώνται από έκτακτα ευρωπαϊκά ταμεία,

 και μια ρεαλιστική περιφερειακή ανασυγκρότηση.

Χρειάζεται επίσης μια δημόσια συζήτηση που θα βλέπει το μέλλον όχι σαν «αφηρημένη απειλή», αλλά σαν επιχειρησιακό σχέδιο που πρέπει να υλοποιηθεί.

Το αύριο της Ελλάδας δεν είναι χαμένο, είναι όμως απαιτητικό

Η χώρα έχει ταλέντο, έχει ικανότητες, έχει ανθρώπους που μπορούν ακόμα.

Αλλά δεν υπάρχει περιθώριο για αυταπάτες.

Η επόμενη πενταετία θα κρίνει αν η Ελλάδα θα παραμείνει μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα ή αν θα μικρύνει τόσο ώστε να καταστεί μη βιώσιμη σε κρίσιμους τομείς, από την εργασία μέχρι την άμυνα και την υγεία.

Η συζήτηση που άνοιξε αυτές τις ημέρες είναι μια ευκαιρία να ξαναδούμε κατάματα την πραγματικότητα. Όχι για να φοβηθούμε, αλλά για να οργανωθούμε.

Και ίσως αυτό είναι το πρώτο βήμα για να γίνει η χώρα πραγματικά διακυβερνήσιμη, όχι μόνο θεσμικά, αλλά και κοινωνικά.

Ο Βαλτινός