Σε αρκετούς δήμους της χώρας, ιδιαίτερα την περίοδο του καλοκαιριού, ο πολιτισμός ανθίζει μέσω φεστιβάλ, συναυλιών και εκδηλώσεων που συγκεντρώνουν ντόπιους και επισκέπτες.

 Όμως πίσω από τα φώτα της σκηνής και τις επευφημίες του κοινού, ξεπροβάλλουν ερωτήματα που αφορούν τη χρηματοδότηση αυτών των εκδηλώσεων, ειδικά όταν προέρχεται από μεγάλες εταιρείες ή επιχειρήσεις με συμφέροντα στην περιοχή.

Αφορμή για την παρούσα συζήτηση στάθηκε η προγραμματισμένη για τις επόμενες ημέρες συναυλία της Μελίνας Ασλανίδου στην Αμφιλοχία, με χορηγία της ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ, μιας εταιρείας που δραστηριοποιείται στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και έχει αναπτύξει ή και σχεδιάζει επενδύσεις στην ευρύτερη περιοχή.

Η εκδήλωση έχει στόχο να δώσει πνοή στην τοπική κοινωνία και να ενισχύσει την εξωστρέφεια του Δήμου. Όμως, η σύνδεση ενός πολιτιστικού γεγονότος με μια επιχειρηματική οντότητα εγείρει ερωτήματα που ξεπερνούν το καλλιτεχνικό σκέλος:

Είναι νόμιμο;

Ναι. Το ισχύον νομικό πλαίσιο (Ν. 3852/2010, Ν. 4555/2018 και σχετικές εγκύκλιοι του Υπουργείου Εσωτερικών) επιτρέπει στους Δήμους να δέχονται χορηγίες από ιδιώτες ή εταιρείες, με προϋποθέσεις διαφάνειας και επίσημης αποδοχής από τα συλλογικά όργανα του Δήμου.

Είναι ηθικό;

Το ηθικό σκέλος είναι πιο σύνθετο και συχνά πιο αμφιλεγόμενο. Δεν αφορά μόνο το εάν μια εταιρεία προσφέρει χρήματα, αλλά το γιατί το κάνει, πότε και υπό ποιες συνθήκες. Τίθενται ερωτήματα όπως:

• Υπάρχουν ενεργές ή μελλοντικές σχέσεις εξάρτησης ανάμεσα στον Δήμο και τη χορηγό εταιρεία;

• Χρησιμοποιείται η χορηγία ως “εργαλείο κοινωνικής αποδοχής”, ιδίως αν υπάρχει τοπική αντίδραση στις δραστηριότητες της εταιρείας;

• Μπορεί στο μέλλον η απόφαση του Δήμου να επηρεαστεί (έστω υποσυνείδητα) από την “ευγνωμοσύνη” για τη χορηγία;

Οι ίδιοι προβληματισμοί ισχύουν, ίσως ακόμα πιο έντονα, και για μικρές, τοπικές επιχειρήσεις που λειτουργούν ως χορηγοί, ενώ λαμβάνουν παράλληλα έργα, προμήθειες ή αναθέσεις από τον Δήμο. Σε μικρές κοινωνίες, όπου οι σχέσεις είναι άμεσες και διαπροσωπικές, η γραμμή ανάμεσα στην υποστήριξη και την ανταποδοτικότητα θολώνει. Μια τοπική επιχείρηση που κάνει “χορηγία” σε εκδήλωση και λίγο αργότερα παίρνει ανάθεση, μπορεί να εγείρει υποψίες — έστω κι αν όλα είναι τυπικά σωστά. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η νομιμότητα, αλλά και η εμφανής αμεροληψία της Δημοτικής Αρχής.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να ληφθεί υπόψη και ένα άλλο φαινόμενο: η δράση ομάδων ή προσώπων που επιλέγουν την καθολική αμφισβήτηση των πάντων. Καταγγέλλουν κάθε δράση, κάθε συνεργασία, κάθε χορηγία, χωρίς να μπαίνουν στη βάσανο της τεκμηρίωσης ή της διάκρισης. Η στάση αυτή, όσο κι αν γεννιέται από υποψία ή κριτική διάθεση, συχνά καταλήγει να ακυρώνει κάθε προσπάθεια και να οδηγεί σε παραλυσία. Η ισοπέδωση και η καχυποψία δεν βοηθούν τη δημοκρατία· τη φθείρουν. Η θεμιτή κριτική πρέπει να γίνεται με γνώση, επιχειρήματα και πρόθεση ελέγχου — όχι απλώς αντίδρασης.

Ο Δήμος δεσμεύεται από συμφέροντα;

Όχι κατ’ ανάγκην. Ο Δήμος, θεσμικά, δεν δεσμεύεται από καμία χορηγία. Η διοίκηση ενός ΟΤΑ έχει την ευθύνη να ενεργεί με βάση τη διαφάνεια, τη νομιμότητα και την ισότιμη μεταχείριση όλων των πολιτών και φορέων.

Ωστόσο, η κοινωνική αντίληψη μπορεί να διαμορφώσει διαφορετική εικόνα: ότι κάποιος “έχει το πάνω χέρι”, ότι “ευνοείται”, ή ότι “ανταμείβεται” για την προσφορά του. Και όταν αυτή η εικόνα εγκαθιδρυθεί, είναι δύσκολο να αλλάξει.

Γιατί να μη δώσει η ΤΕΡΝΑ ή οποιοσδήποτε άλλος;

Ο αντίλογος είναι απλός: γιατί όχι; Οι εταιρείες που αποκομίζουν κέρδη από μια περιοχή οφείλουν να επιστρέφουν στην κοινωνία μέρος της αξίας, μέσω κοινωνικών, περιβαλλοντικών ή πολιτιστικών δράσεων. Αυτό αποτελεί βασική αρχή της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ΕΚΕ).

Όμως, αυτό πρέπει να γίνεται με ξεκάθαρους όρους:

• Χωρίς άμεση ή έμμεση εξάρτηση.

• Με διαφάνεια.

• Χωρίς να δημιουργείται η εντύπωση ότι η εταιρεία “αγοράζει” σιωπή ή εύνοια.

Συμπεράσματα – Με ευθύνη και κανόνες

Οι χορηγίες ιδιωτών προς δημόσιους φορείς δεν είναι από μόνες τους προβληματικές. Αντιθέτως, μπορούν να ενισχύσουν δράσεις που διαφορετικά δε θα πραγματοποιούνταν. Όμως, σε μικρές κοινωνίες, όπου οι σχέσεις είναι άμεσες και τα όρια προσωπικού-θεσμικού ρόλου συγχέονται, η διαφάνεια και η ευθύνη είναι κρίσιμες.

Ο Δήμος δεν είναι δεσμώτης συμφερόντων, αλλά πρέπει να φροντίζει να μην αφήνει περιθώριο να το νομίζει κανείς. Η ισορροπία είναι λεπτή: ο πολιτισμός έχει ανάγκη από στήριξη, αλλά και η Δημοκρατία από καθαρές γραμμές.

Η Αμφιλοχία  και κάθε άλλος τόπος, έχει δικαίωμα στον πολιτισμό. Και οι επιχειρήσεις έχουν υποχρέωση να προσφέρουν πίσω στην κοινωνία. Αρκεί αυτό να γίνεται χωρίς σκιές, χωρίς ανταλλάγματα και με σεβασμό στον πολίτη.